चुनौतीको घेरामा डब्ल्यूएचओ प्रमुख टेड्रोस, फेरि जित्लान् ?

काठमाडौँ, १७ माघ

विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्ल्यूएचओ)का प्रमुख टेड्रोस एधनम ग्याब्रियससको चर्चा संसारभर कोरोना महामारी फैलिएपछि चुलियो । संसारलाई त्रस्त पारिरहेको कोरोनाबाट मुक्ति पाउन संसारभरका मानिसहरूको ध्यान डब्ल्यूएचओतिर सोझिने नै भयो । तर, मानिसहरूले अपेक्षा गरेजति काम गर्न डब्ल्यूएचओले नसकेको आरोप अहिले पनि लागिरहेको छ । साथै, कोरोना महामारीको उत्पत्ति भएको मानिएको चीनको वुहान पुगेर विश्वसनीय ढंगमा अध्ययन गर्न पनि नसकेपछि यो विश्व संस्था र त्यसका प्रमुखमाथि प्रश्नहरू उठ्न थालेका हुन् । अमेरिकाका पूर्वराष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले त लामो समयसम्म डब्ल्यूएचओमाथि औंला ठड्याइरहे । संस्थालाई अमेरिकाले दिँदै आएको आर्थिक सहयोग रोक्ने चेतावनी पनि दिए र डब्ल्यूएचओ चीनको मतियार भएको आरोप पनि लगाइरहे । डब्ल्यूएचओ पनि लामो समयसम्म कोरोनालाई महामारी मान्न तयार भएन र यो भाइरस भुसको आगोझैं संसारभर फैलँदै गयो । टेड्रोस एक्लैले गर्न सक्ने काम त केही थिएन, उनले सधैंजसो गरिब देशको पक्षमा वकालत गर्दै आए । भ्याक्सिन आविष्कार भइसकेपछि पनि धनी देशले त्यसमा एकाधिकार जमाउन खोज्दा उनले विरोध गरिरहे । तर, यतिले मात्र त्यो विश्व संस्थाको प्रमुखको जिम्मेवारी पूरा भएको मान्न सकिएन र उनीबाट थप काम होस् भन्ने अपेक्षा गरियो टेड्रोसप्रति असहमति केवल कोरोना महामारीको समयमा मात्र देखिएको भने होइन । गृहयुद्ध चलिरहेको टिग्रेमा आमनागरिकविरुद्ध जातीय आक्रमण भइरहँदा डब्ल्यूएचओले खाद्य तथा औषधि आपूर्ति रोकेको थियो । त्यसबखत टेड्रोसका परिवार र उनका मित्रहरूसमेत संघर्षको निशानामा परेका थिए । टेड्रोस इथियोपियामा टिग्रे पिपल्स लिबरेसन फ्रन्ट पार्टीमा आवद्ध थिए ।

संयुक्त राष्ट्र संघको एक एजेन्सीको निर्वाचित प्रमुखमाथि औंला तेर्सिनु वा उनको अपमान हुनु चिन्ताजनक कुरा त हो नै साथै यसले व्यापक समस्याको उठान पनि गरिदिएको छ । अन्तर्राष्ट्रिय संगठनका नेताले सदस्य राष्ट्रहरू कसैले पनि सर्वमान्य नियम र कानुन उल्लंघन गर्दा त्यसविरुद्ध बोल्नुपर्छ । तर, टेड्रोसले कोरोना महामारीलाई बेवास्ता गर्ने वा हेलचेक्राइँ गर्ने देशविरुद्ध नबोलेको आरोप लाग्दै आएको छ । टेड्रोस दुविधामा रहने व्यक्ति भनेर प्रायः मानवतावादीहरूले मूल्यांकन गर्दै आएका छन् । तर, समस्या कस्तो छ भने, यदि उनले पीडितका पक्षमा बोले भने सम्बद्ध देशको सरकार उनीविरुद्ध खनिन्छ र उनले सरकारको पक्षमा बोले भने मानवअधिकारवादीहरू उनको विरोध गर्न थाल्छन् ।

डब्ल्यूएचओ एउटा बहुपक्षीय विकास एजेन्सी हो । संसारभरको स्वास्थ्य अवस्थाबारे चासो राख्नु र सक्दो मद्दत गर्नु यसको मानवीय कर्तव्य हो । अहिले कोरोना महामारीको समयमा यो विश्व संस्थाको महत्व झनै बढेको छ । टेड्रोसकै देश इथियोपियाका साथै यमन र म्यान्मारजस्ता मुलुकमा मानवअधिकारवादीको भूमिका खुम्चन पुगेको छ । अचेल मानवअधिकारवादीहरू इथियोपियामा तबमात्र काम गर्न सक्छन्, जब उनीहरूलाई सरकारले समर्थन गर्छ । मानवअधिकारको सवालमा मात्र होइन, अन्तर्राष्ट्रिय रुपमा हुँदै आएको सामूहिक सहयोगका प्रभाव संसारभर अहिले खुम्चँदै गएको देखिन्छ ।

वास्तवमा टेड्रोसको दया भावना र उनको अन्तरआत्माले मानवताको पक्षमा आवाज उठाउन बल दिएको छ । जिम्मेवार पदमा बस्नेहरू यत्तिको त हुनैपर्छ । यसबाट नै संसारका मानिसहरूलाई कुनै पनि खाले महामारी र विभेदबाट जोगिन मद्दत मिल्छ ।तर, टेड्रोस हुन् या अन्य कुनै पनि विश्व संस्थाका प्रमुख तिनले कुन बेला, कुन कुरालाई जोडतोडले बाहिर ल्याउने अनि कुन कुरालाई सानो स्वरमा बुझाउने भन्ने तथ्य भन्ने बुझ्न सक्नुपर्छ । यो कोरोना महामारीको समय हो, यसबखत टेड्रोसले भ्याक्सिनको समान वितरण, आवश्यक अन्य औषधिमूलोको समान ढंगमा संसारभर उपलब्धताको वकालत ठूलो आवाजमा गर्न सक्नुपर्छ । र, यो महामारी यसरी तीव्र गतिमा फैलनुमा दोष कसको रहेको छ भन्नेबारे पनि उनले मुख खोल्नैपर्छ ।

टेड्रोस यो उच्च पदमा पुग्ने पहिलो अफ्रिकी हुन् । उनले निर्वाचन नै जितेर सो पद प्राप्त गरेका हुन् । डब्ल्यूएचओको ७० वर्षको इतिहासमा पहिलो पटक सबै सदस्य देशलाई मतदानको समान अधिकार दिइएको थियो । यसअघि कार्यकारी बोर्डले मतदान गरेर यो पदमा प्रमुख छान्ने गरिन्थ्यो । टेड्रोसले निर्वाचनमा दुईतिहाइ मत पाएका थिए । डब्ल्यूएचओ प्रमुखमा उनको पाँच वर्षे म्याद (२०१७–२०२२) सकिनै लाग्दा पुनः एकपटक उक्त पदमा बस्न चाहने इच्छा उनले प्रकट गरेका छन् । तर उनकै देश इथियोपियामा भने उनीविरुद्ध आवाज उठिरहेको छ । इथियोपियाको सरकारले आफ्नो आन्तरिक मामिलामा टेड्रोस र डब्ल्यूएचओले हस्तक्षेप गरेको आरोप लगाइरहेको छ । त्यसो त इथियोपियाको विरोधले उनलाई पदमा पुनः नियुक्त हुन कुनै असर गर्दैन । समग्रमा राम्रै काम गरिरहेकाले पनि उनले डब्ल्यूएचओ प्रमुखको कुर्सी पुनः प्राप्त गर्न सफल हुने छन् ।
एजेन्सी

Facebook Comments Box
TOP
Shares