भदौ २३ को गोलीकाण्ड : ‘गोली चलाऊ’ आदेश आईजीपी खापुङबाटै आएको प्रमाणहरू बलियो बन्दै

काठमाडौं ।
जेनजी प्रदर्शनका क्रममा गत भदौ २३ गते काठमाडौँको नयाँ बानेश्वर र सुनसरीको इटहरीमा भएको गोलीकाण्डमा २२ जनाले ज्यान गुमाए, जबकि भोलिपल्टसम्म देशभर मृत्यु हुनेको संख्या ७६ पुगेको सरकारी तथ्याङ्कले पुष्टि गरेको छ । प्रहरीद्वारा अत्यधिक बल प्रयोगपछि उत्पन्न मानवीय क्षतिले देशभर जनआक्रोश चुलिएको थियो ।

गृह मन्त्रालयका अनुसार भदौ २३ र २४ गते मात्रै ३९ जना प्रदर्शनकारी गोली लागेर मारिएका थिए, जसमा ३४ जनाको त्रिवि शिक्षण अस्पतालमा पोष्टमार्टम गरिएको हो ।

‘गोली चलाऊ’ आदेश वाकीटकीमै आएको दाबी

घटनाको बारेमा अहिले विभिन्न कोणबाट व्याख्या भइरहेका बेला फिल्डमा खटिएका प्रहरी अधिकृतहरूले घटनाको जिम्मा तत्कालीन प्रहरी महानिरीक्षक (आईजीपी) चन्द्रकुवेर खापुङको निर्देशनमा भएको बताएका छन्।

एक फिल्ड कमाण्डरका अनुसार, भदौ २३ गते दिउँसो करिब १ बजेतिर आईजीपी खापुङले वाकीटकीबाटै ‘गोली चलाऊ’ आदेश दिएका थिए।
उनका शब्दमा, “संसद् भवन घेरिसकेका छन्, के हेरेको ? गोली चलाऊ।”

यो आदेशपछि संसद् भवनको सुरक्षामा खटिएको केन्द्रीय विशेष कार्यदल (एसटीएफ)ले नन–स्टप गोली चलाएको थियो।
एसटीएफको कमाण्ड इन्स्पेक्टर सामन्त अधिकारीले गरेका थिए भने, त्यतिबेला एसएसपी सोमेन्द्र सिंह राठौर र डिप शमशेर जबरा पनि संसद् परिसरमा तैनाथ थिए। जबरा उपत्यका प्रहरी कार्यालयका अपरेसन कमाण्डर हुन्।

फिल्ड अधिकृतहरूको बयान लिँदै आयोग

जेनजी आन्दोलनको घटनामा छानबिन गर्न गठित गौरीबहादुर कार्की नेतृत्वको उच्चस्तरीय जाँचबुझ आयोगले बिहीबारदेखि फिल्डमा खटिएका प्रहरी अधिकृतहरूको बयान लिन सुरु गरेको छ।

आयोगका सदस्य विज्ञानराज शर्माले भने, “फिल्ड कमाण्डरहरूसँग बयान लिने काम सुरु भइसकेको छ ।”
उनका अनुसार, दङ्गा नियन्त्रण, आतङ्कवाद र आपतकालीन अवस्था सम्हाल्न तालिम प्राप्त विशेष टोलीहरूबाट नै गोली प्रहार गरिएको पुष्टि हुँदैछ।

कर्फ्यु अघिसम्म गैरघातक बल, त्यसपछि घातक बल

फिल्ड अधिकृतहरूको भनाइमा, कर्फ्यु लागू हुनु अघिसम्म प्रहरीले लाठीचार्ज, अश्रुग्याँस, पानीको फोहरा, डमी राउन्ड र रबर बुलेट मात्रै प्रयोग गरेको थियो।
तर, आईजीपी खापुङको प्रत्यक्ष आदेशपछि सयौँ राउन्ड वास्तविक गोली प्रहार गरिएको उनीहरूको भनाइ छ।

त्यसदिन काठमाडौंका प्रमुख जिल्ला अधिकारी छविलाल रिजालले दिउँसो साढे १२ बजेबाट कर्फ्यु आदेश लागू गरेका थिए।
स्थानीय प्रशासन ऐन, २०२८ को दफा ६(क) बमोजिम कर्फ्यु जारी गर्ने अधिकार प्रजिअसँग हुन्छ।

‘अत्यधिक बल किन प्रयोग भयो ?’ ओलीको प्रश्न

भदौ २३ को साँझ, तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले बालुवाटारमा बसेको बैठकमा प्रश्न उठाएका थिए —
“नयाँ बानेश्वरमा यस्तो अत्यधिक बल प्रयोग कसरी भयो ?”
ओलीले सो प्रसंग पछि सार्वजनिक रूपमा पनि खुलासा गरेका थिए।
स्रोतका अनुसार, त्यसपछि भोलिपल्ट आईजीपी खापुङले गोली प्रहार नगर्न निर्देशन दिएका थिए।

पोष्टमार्टम रिपोर्टले पुष्टि गर्‍यो — ‘कम्मरमाथि गोली’

त्रिवि शिक्षण अस्पतालको फरेन्सिक विभागले तयार गरेको पोष्टमार्टम प्रतिवेदन अनुसार, मृत सबैमा हाई–भेलोसिटी फायरआर्मको गोली लागेको पाइएको छ।

फरेन्सिक विभाग प्रमुख डा. गोपाल चौधरीका अनुसार,
काठमाडौँमा मृत्यु भएका मध्ये —

११ जनाको टाउकोमा,
१६ जनाको छातीमा,
४ जनाको पेटमा, र
३ जनाको घाँटीमा गोली लागेको छ।

यसले गोली सीधा हत्या उद्देश्यले चलाइएको स्पष्ट संकेत गर्छ।

मानवअधिकार र राजनीतिक असर

घटनापछि मानवअधिकार संगठन र कानुनी निकायहरूले प्रहरी नेतृत्व र गृह मन्त्रालयको भूमिकामाथि गम्भीर प्रश्न उठाएका छन्।
छानबिन आयोगले आईजीपी खापुङसहित फिल्ड कमाण्डरहरूसँग प्रत्यक्ष जवाफ माग्ने तयारी गरेको स्रोतले जनाएको छ।

जेनजी आन्दोलनको भदौ २३ र २४ का घटना अहिले पनि नेपालको लोकतान्त्रिक इतिहासमा सर्वाधिक रक्तरञ्जित अध्यायका रूपमा स्मरण गरिन्छ।
अब प्रश्न उठेको छ — आदेश दिनेहरूले न्यायिक जवाफ दिने हो कि फेरि इतिहासले यस्तै पुनरावृत्ति गर्ने ?

Facebook Comments Box