वैशाख १२: दशकपछि पनि अधुरो पुनर्निर्माण, अझै बाँकी घाउहरू

काठमाडौँ । विसं २०७२ वैशाख १२ को दिन नेपाली इतिहासमा कहिल्यै नबिर्सिने कालो दिनका रूपमा अंकित छ । हरेक वर्ष यो दिन आउँदा नेपाली समाज एकैपटक विगततर्फ फर्किन्छ—भूकम्पले निम्त्याएको विनाश, पीडा र पुनर्निर्माणको लामो यात्रा सम्झिन्छ ।

गोरखाको बारपाक केन्द्रविन्दु भएर गएको ७.६ रेक्टर स्केलको विनाशकारी भूकम्पले हजारौँको ज्यान लिएको मात्र होइन, लाखौँका सपना पनि भत्काइदिएको थियो । बिहान ११ः५६ बजे गएको उक्त भूकम्पमा ८ हजार ९७९ जनाको मृत्यु भएको थियो भने २२ हजार ३०९ जना घाइते भएका थिए ।

भूकम्पले करिब १० लाख निजी आवास, ७ हजार ५५३ विद्यालयका ४९ हजारभन्दा बढी कक्षाकोठा, ५४४ स्वास्थ्य संस्था पूर्ण रूपमा क्षति पु¥याएको थियो । त्यस्तै ६५३ स्वास्थ्य संस्था आंशिक क्षति, ४१५ सरकारी भवन, १७० विश्व सम्पदा क्षेत्रका सम्पदा, ९२० सांस्कृतिक सम्पदा र सयौँ सुरक्षा निकायका भवनसमेत प्रभावित भएका थिए ।

तीन हजारभन्दा बढी खानेपानी संरचना, ५३ सडक र करिब ३०० बस्तीमा समेत ठूलो क्षति पुगेको तथ्याङ्कले देखाउँछ ।

दशक बितिसक्दा पनि पुनर्निर्माणको काम पूर्ण रूपमा सम्पन्न हुन सकेको छैन । निजी आवास पुनर्निर्माणतर्फ आठ लाखभन्दा बढी लाभग्राही पहिचान भए पनि करिब ८९ प्रतिशत मात्र निर्माण सम्पन्न भएको छ । सरकारी लक्ष्य ९९ प्रतिशत भए पनि काम अपेक्षाअनुसार अघि बढ्न नसकेको अधिकारीहरू बताउँछन् ।

सहरी विकास तथा भवन निर्माण विभागका अनुसार धेरै लाभग्राही समयमै सम्पर्कमा नआउनु, प्रशासनिक ढिलाइ, जग्गा व्यवस्थापन समस्या र आर्थिक अभाव पुनर्निर्माण ढिलाइका प्रमुख कारण बनेका छन् । कतिपयले अनुदान लिए पनि निर्माण कार्य सुरु नगरेको देखिएको छ ।

सरकारले प्रदान गरेको रु तीन लाख अनुदानले घर निर्माण पूरा गर्न पर्याप्त नहुँदा धेरै परिवारले निर्माण सुरु गर्न ढिलाइ गरेका हुन् ।

भूकम्पपछिको पुनर्निर्माण अन्तर्गत विद्यालय, स्वास्थ्य संस्था, सरकारी भवन र सम्पदा पुनर्निर्माणको काम पनि जारी छ । केही संरचना सम्पन्न भए पनि धेरै अझै निर्माणाधीन अवस्थामा छन् ।

यसैबीच, महालेखापरीक्षकको प्रतिवेदनले पुनर्निर्माण कार्य प्रभावकारी रूपमा सम्पन्न हुन नसकेको औँल्याउँदै दिगो योजना र अनुगमन आवश्यक रहेको सुझाव दिएको छ ।

पूर्वाधार विज्ञहरूका अनुसार नीति स्पष्ट नहुनु, लागत वृद्धि, निर्माण व्यवसायीको ढिलासुस्ती र लाभग्राहीको कमजोर आर्थिक अवस्थाले पुनर्निर्माणलाई प्रभावित बनाएको छ ।

भूकम्पपछि भएको दाता सम्मेलनमा ठूलो रकम सहयोगको घोषणा भए पनि अपेक्षाअनुसार सबै रकम प्राप्त नभएको पनि उल्लेख गरिएको छ ।

दशक बितिसक्दा पनि भूकम्पको घाउ पूर्ण रूपमा निको हुन सकेको छैन । पुनर्निर्माणका केही उपलब्धि भए पनि अझै धेरै संरचना, धेरै जीवन र धेरै सम्झनाहरू अधुरै छन् ।

Facebook Comments Box