चन्द्रमाको उत्पत्ति र यसका विषेशता

चन्द्रमाको उत्पत्ति

चन्द्रमाको उत्पत्तिबारे विभिन्न वैज्ञानिक सिद्धान्तहरू रहेका छन्। तीमध्ये सबैभन्दा स्वीकृत “ठूलो ठोक्किन सिद्धान्त” (Giant Impact Hypothesis) हो।

यो सिद्धान्तअनुसार, करिब ४.५ अर्ब वर्षअघि पृथ्वी र “थिया” (Theia) नामक मंगल आकारको आकाशीय पिण्ड आपसमा ठोक्किएका थिए। ठोक्किनबाट बाहिर निस्किएको पदार्थ पृथ्वीको गुरुत्वाकर्षणद्वारा तानिएर चन्द्रमाको रूपमा विकसित भयो।

अन्य केही सिद्धान्तहरू:

सह-गठन सिद्धान्त – पृथ्वी र चन्द्रमा एकै समयमा एकै प्राथमिक धूलो र ग्यासबाट बनेका थिए।
अधिग्रहण सिद्धान्त – चन्द्रमा कुनै छुट्टै आकासीय पिण्ड थियो, जुन पृथ्वीको गुरुत्वले तानेर आफ्नो कक्षमा राख्यो।
विखण्डन सिद्धान्त – प्रारम्भिक पृथ्वीबाट केही पदार्थ अलग भएर चन्द्रमा बन्यो।

चन्द्रमाका विशेषता

आकार र व्यास – चन्द्रमाको व्यास करिब ३,४७४ किलोमिटर छ, जुन पृथ्वीको करिब १/४ भाग हो।
कक्षा र दूरी – चन्द्रमा पृथ्वीबाट करिब ३८४,४०० किलोमिटर टाढा छ र करिब २७.३ दिनमा पृथ्वीको परिक्रमा गर्छ।
मध्य गुरुत्वाकर्षण – चन्द्रमाको गुरुत्वाकर्षण पृथ्वीको भन्दा करिब ६ गुणा कम छ।
वातावरण (बायुमण्डल) – चन्द्रमासँग स्थायी बायुमण्डल छैन, त्यसैले त्यहाँ वायु हुँदैन।
तापक्रम – चन्द्रमामा अत्यधिक तापक्रम भिन्नता हुन्छ:
- दिनमा १२७°C सम्म पुग्छ।
- रातमा -१७३°C सम्म झर्छ।
प्रकाश प्रतिबिम्बन – चन्द्रमा सूर्यको प्रकाश परावर्तन गर्ने भएकाले नै पृथ्वीबाट उज्यालो देखिन्छ।
पृष्ठभाग (सतह) – चन्द्रमाको सतहमा ठूला खाडल (क्रेटर), माउन्टेन (पहाड), र लावा प्रवाहका क्षेत्रहरू पाइन्छन्।
प्रभाव मानव जीवनमा – चन्द्रमाको गुरुत्वाकर्षणले पृथ्वीमा ज्वारभाटा (ज्वारभाटा) उत्पन्न गराउँछ।

अन्तरिक्ष अनुसन्धानमा चन्द्रमा

१९६९ मा अपोलो ११ अभियान अन्तर्गत नील आर्मस्ट्रङ र बज एल्ड्रिन चन्द्रमामा पाइला राख्ने पहिलो मानिस बने।
विभिन्न अन्तरिक्ष एजेन्सीहरू (NASA, ISRO, CNSA) चन्द्रमामा अध्ययन तथा मिसन पठाइरहेका छन्।

चन्द्रमा मानव सभ्यताको अध्ययन, भविष्यको वासस्थान, र अन्तरिक्ष अनुसन्धानका लागि महत्त्वपूर्ण गन्तव्य हो।

Facebook Comments Box