भाइरल’ भीडमा हराउँदै सत्य, तर मर्दैन पत्रकारिता

काठमाडौं । डिजिटल युगले सूचनाको ढोका पूर्ण रूपमा खोलिदिएको छ। आज हरेक व्यक्तिको हातमा मोबाइल छ, र केही सेकेन्डमै कुनै पनि सामग्री लाखौंसम्म पुग्न सक्छ। ‘भाइरल’ बन्ने यो सहजताले अभिव्यक्तिलाई लोकतान्त्रिक बनाएको छ। तर, यही सहजताबीच एउटा गम्भीर प्रश्न उभिएको छ—के यसले पत्रकारितालाई प्रतिस्थापन गर्न सक्छ?

उत्तर स्पष्ट छ—सक्दैन।

पत्रकारिता कुनै ‘भाइरल’ खेल होइन। यो पेशा हो—जसको मेरुदण्ड तथ्य, प्रमाण, अनुसन्धान र उत्तरदायित्व हो। सामाजिक सञ्जालमा आउने सामग्रीले सूचना दिन सक्छ, मनोरञ्जन गर्न सक्छ, उत्तेजना वा प्रतिक्रिया उत्पन्न गर्न सक्छ। तर, त्यहाँ सत्यको सुनिश्चितता हुँदैन। त्यहाँ प्रमाणित प्रक्रियाको बाध्यता हुँदैन। त्यहाँ जिम्मेवारीको संरचना हुँदैन।

यहीँ पत्रकारिता फरक पर्छ।

पत्रकारिताले जोखिम लिन्छ। शक्तिशालीसँग प्रश्न गर्छ। सतहमा देखिएकोभन्दा गहिराइमा पुगेर सत्यको खोज गर्छ। यो समय, अनुशासन, साहस र पेशागत दक्षताको अभ्यास हो। त्यसैले, जो कोहीले सामग्री उत्पादन गर्न सक्छ, तर सबैले पत्रकारिता गर्न सक्दैनन्।

आजको अर्को विडम्बना के हो भने—हामी आफ्नै पेशामा औसत भएर अरूबाट असाधारण उत्कृष्टता अपेक्षा गर्छौं। सामाजिक सञ्जालमा खिसीट्युरी, आलोचना र विश्वनिन्दाबाट सजिलै ‘लोकप्रियता’ कमाउन सकिन्छ। तर, जिम्मेवार पत्रकारिता त्यस्तो सस्तो लोकप्रियताको खेल होइन। यहाँ विश्वास कमाउन वर्षौं लाग्छ, गुमाउन एकछिन।

अब प्रश्न उठ्छ—के पत्रकारिताको भविष्य संकटमा छ?

यदि पत्रकारिता भन्नाले ठूला अखबार, टेलिभिजन स्टेसन र विज्ञापनमा आधारित परम्परागत संरचना मात्र बुझिन्छ भने, हो—त्यो मोडेल गम्भीर संक्रमणमा छ। डिजिटल प्लेटफर्मले त्यसलाई चुनौती दिएको छ, र यसले आफ्नो स्वरूप परिवर्तन गर्नैपर्छ।

तर, पत्रकारिता केवल संस्था होइन—यो प्रक्रिया हो। सत्य खोज्ने, प्रमाणित गर्ने र समाजप्रति उत्तरदायी रहने प्रक्रिया। र, यही प्रक्रिया आजको ‘इन्फर्मेसन ओभरलोड’ को युगमा झन् अपरिहार्य बनेको छ। संसार सूचनाले भरिएको छ, तर स्पष्टता हराउँदै गएको छ। यथार्थभन्दा धारणा बलियो बन्दै गएको छ।

यस्तो अवस्थामा, पत्रकारिता केवल आवश्यक मात्र होइन—अनिवार्य छ।

यसैले, पत्रकारिता समाप्त हुँदैछ भन्ने धारणा भ्रमपूर्ण हो। यो मर्दैन, बरु रूपान्तरण हुन्छ। माध्यम फेरिन्छ, शैली बदलिन्छ, तर यसको आत्मा उही रहन्छ—सत्यप्रति प्रतिबद्धता।

भाइरलको भीडमा सत्य दबिन सक्छ, तर हराउँदैन। किनकि, जबसम्म समाजलाई सत्यको आवश्यकता रहन्छ, तबसम्म पत्रकारिता जीवित रहन्छ।

Facebook Comments Box