पञ्चायतका हरिबहादुर सम्झाउने गणतन्त्रका विश्वराज

नेपाली राजनीतिक इतिहासमा पात्रहरू केवल व्यक्ति हुँदैनन्, तिनीहरू समयका प्रतीक पनि हुन्छन्। पञ्चायतकालका धादिङका माननीय हरिबहादुर थापा त्यस्तै एक पात्र हुन्—जसको ‘स्टाइल’ आज पनि गाउँगाउँमा कथा बनेर बाँचेको छ। प्रत्यक्ष लोकतन्त्र थिएन, अभिव्यक्ति सीमित थियो, तर शक्ति प्रदर्शन र प्रभाव जमाउने आफ्नै तरिका थियो। हरिबहादुरको शैली त्यही युगको उपज थियो—हक्कीपन, नाटकीयता र जनमानसमा छाप छोड्ने मनोविज्ञान।

जिल्लामा नयाँ सिडिओ आउँदा सार्वजनिक मञ्चमै उठेर दुई झाप्पु लगाउने त्यो घटना आजका मापदण्डले हेर्दा अस्वीकार्य, गैरकानुनी र निन्दनीय छ। तर त्यसको पछाडि लुकेको सन्देश—“म शक्तिशाली छु, म यहाँको प्रतिनिधि हुँ”—त्यो समयको राजनीतिक संस्कृतिको झल्को हो। रोचक कुरा, घटना पछि एकान्तमा माफी माग्दै ‘इज्जत जोगाउने नाटक’ स्वीकार्नुले देखाउँछ—शक्ति प्रदर्शन र वास्तविक शासनबीच कति ठूलो अन्तर थियो।

आज हामी गणतन्त्रमा छौँ। संविधान छ, कानुनी राज्यको परिकल्पना छ, संस्थागत प्रणाली बलियो बनाउने प्रयत्न भइरहेको छ। तर विडम्बना के भने, कहिलेकाहीँ त्यही पुरानो ‘हरिबहादुर स्टाइल’ नयाँ पात्रहरूमा पुनः देखा पर्छ। ओखलढुंगाका माननीय विश्वराज पोखरेलसँग जोडिएको पछिल्लो विवादले यही प्रश्न उठाएको छ—के हामी वास्तवमै राजनीतिक संस्कृतिमा परिवर्तन गर्न सफल भएका छौँ, कि केवल पात्र फेरिएका हुन्?

लोकतन्त्रमा जनप्रतिनिधिको शक्ति जनताबाट आउँछ, तर त्यो शक्ति मर्यादा, विधि र उत्तरदायित्वभित्र प्रयोग हुनुपर्छ। ‘हक्की’ देखिनु र ‘जिम्मेवार’ हुनु फरक कुरा हो। भीडको तालीले क्षणिक लोकप्रियता दिन सक्छ, तर संस्थागत क्षति दीर्घकालीन हुन्छ। सार्वजनिक पदमा बसेकाहरूले देखाउने व्यवहारले नै राज्यप्रतिको जनविश्वास निर्माण वा विनाश गर्छ।

हरिबहादुरको कथा आज पनि रमाइलो किस्सा जस्तो लाग्न सक्छ, तर त्यसले एउटा चेतावनी पनि दिन्छ—यदि प्रणालीभन्दा व्यक्तिको ‘स्टाइल’ ठूलो हुन थाल्यो भने लोकतन्त्र कमजोर बन्छ। हामीले व्यक्तिपूजाबाट संस्थागत संस्कृतितर्फ यात्रा गर्नैपर्छ।

अन्ततः, प्रश्न विश्वराज पोखरेल वा हरिबहादुर थापाको मात्र होइन—यो हाम्रो राजनीतिक संस्कारको प्रश्न हो। के हामी अझै ‘हक्की नायक’ खोज्दैछौँ, कि जिम्मेवार नेतृत्व निर्माण गर्दैछौँ? यदि उत्तर पहिलो हो भने, हरिबहादुरहरू कहिल्यै मर्दैनन्—तिनीहरू केवल नयाँ नाम र नयाँ ठाउँमा पुनर्जन्म लिन्छन्।

Facebook Comments Box