प्रहरी जिम्मेवारी र फौजदारी डरबीच : पूर्व डीएसपी गोबिन्द पन्थीको प्रश्न — “अब कसरी निडर भएर ड्युटी गर्ने ?”

काठमाडौं।
नेपाल प्रहरीका पूर्व डीएसपी गोबिन्द पन्थीले हालका घटनाक्रमप्रति गम्भीर चिन्ता व्यक्त गर्दै प्रहरी संगठनको मनोबल र पेशागत निडरतामा प्रश्न उठाएका छन्। उनले भने,

“नेपाल प्रहरीका अधिकारी र जवानहरूले दैनिक जीवनमा जोखिम मोलेर ड्युटी गर्छन्। उनीहरू कानून र आदेश अनुसार काम गर्छन्, व्यक्तिगत इच्छा अनुसार होइन। तर यदि आदेश पालना गर्दा पनि पछि फौजदारी अभियोग सामना गर्नुपर्ने अवस्था आयो भने, कसरी भविष्यमा प्रहरीले निडर भएर काम गर्ने ?”

आदेश र जिम्मेवारीबीचको असन्तुलन

नेपाल प्रहरीको संरचना अनुशासन र आदेशमा आधारित छ। आदेशको उल्लङ्घन गरे प्रहरी अधिकारीलाई कारबाही हुन्छ, तर हालका केही घटनाले आदेश पालना गर्दा पनि प्रहरीमाथि फौजदारी अनुसन्धान हुने अवस्थाले संगठनभित्र द्विविधा बढाएको छ।
स्रोतका अनुसार, आन्दोलन, भिड नियन्त्रण वा सुरक्षात्मक अभियानका क्रममा निर्णय लिनु पर्ने प्रहरी अधिकारीहरू अहिले मनोवैज्ञानिक दबाबमा छन्। “आदेश पालना गरे पनि मुद्दा लाग्ने डर, र आदेश नटेरे अनुशासन तोड्ने आरोप — दुबैबीच प्रहरी अल्झिएको छ,” एक वरिष्ठ प्रहरी अधिकारीले नाम नखुलाउने सर्तमा भने।

पेशागत निडरतामा असर

पूर्व डीएसपी पन्थीका अनुसार, प्रहरीको मुख्य शक्ति नै ‘निडरता र निष्पक्षता’ हो। तर हालका विवाद र अनुसन्धान प्रक्रियाले त्यो आत्मविश्वासमा ठेस पुर्‍याएको छ।
उनका शब्दमा, “यदि प्रहरीले आदेशको पालना गर्दा पनि राजनीतिक दबाब वा जनआन्दोलनको लहरमा अभियोग लगाइन्छ भने, भविष्यमा कसले निर्णायक कदम चाल्ने साहस गर्छ ?”
यस्तो परिस्थितिमा फौजदारी डरले प्रहरीलाई ‘ड्युटीभन्दा सुरक्षित विकल्प रोज्न’ बाध्य बनाउने खतरा उनले देखाएका छन्।

कानुनी अस्पष्टता र नीतिगत द्वन्द्व

सुरक्षासम्बन्धी कार्यवाहीमा प्रहरीलाई सीमित सुरक्षा उपलब्ध छ। प्रहरी ऐनमा ड्युटीको क्रममा ‘कानूनी आदेश पालनामा गरिएको कार्य’ का लागि सुरक्षा प्रावधान भए पनि व्यवहारमा त्यसको प्रभावकारी कार्यान्वयन छैन।
पूर्व कानुनविद् अधिकारीहरूको भनाइमा, “ड्युटीको नाममा दुरुपयोग रोक्न पनि सन्तुलन जरुरी छ, तर प्रहरीको वैध आदेशपालनलाई अपराध ठहर्याउने प्रवृत्ति न्यायिक असन्तुलन हो।”

संगठनभित्रको मनोबल र सार्वजनिक भरोसा

सुरक्षा संयन्त्रभित्र नकारात्मक सन्देश गएपछि मनोबल कमजोर हुने मात्र होइन, नागरिक सुरक्षामा पनि प्रभाव पर्न सक्छ। प्रहरी संगठनभित्र अहिले ‘सुरक्षा र जिम्मेवारी’ को अर्थ पुनः परिभाषित हुनुपर्ने बहस चलिरहेको छ।
सार्वजनिक दृष्टिकोणले पनि प्रहरीप्रति भरोसा टिकाइराख्न पारदर्शी अनुसन्धान र निष्पक्ष निर्णय जरुरी भएको विश्लेषकहरू बताउँछन्।

तसर्थ :
पूर्व डीएसपी पन्थीको भनाइ केवल व्यक्तिगत आक्रोश होइन, यो प्रहरी संगठनभित्रको वास्तविक मनोवैज्ञानिक अवस्था प्रकट गर्ने चेतावनी हो। कानून र आदेशबीचको सन्तुलन खोज्न सकिएन भने, प्रहरीको निडरता हराउने मात्र होइन — सम्पूर्ण न्याय–सुरक्षा प्रणाली नै जोखिममा पर्न सक्छ।

Facebook Comments Box