निर्जला एकादशी: पाण्डव भीम एकादशीको कथा र धार्मिक महत्व

निर्जला एकादशीलाई पाण्डव भीम एकादशी वा पाण्डव निर्जला एकादशी पनि भनिन्छ। हिन्दू धार्मिक परम्परामा यो एकादशी सबैभन्दा महत्वपूर्ण र कठोर व्रतमध्ये एक मानिन्छ। यसको सम्बन्ध महाभारतका प्रमुख पात्र पाँच पाण्डवमध्ये दोस्रो भाइ भीमसँग जोडिएको छ।

ब्रह्मवैवर्त पुराणमा उल्लेखित कथाअनुसार भीमलाई खानाको विशेष रुचि थियो र उनी वर्षभरिका सबै एकादशी व्रत पालना गर्न चाहन्थे। तर अत्यधिक भोक लाग्ने भएकाले नियमित रूपमा उपवास बस्न उनलाई कठिन भयो। त्यसपछि उनले महर्षि व्याससँग आफ्नो समस्या राखे। महर्षि व्यासले उनलाई वर्षमा एक पटक पर्ने निर्जला एकादशीमा पूर्ण उपवास गर्न सुझाव दिए। यस दिन अन्न मात्र होइन, पानीसमेत त्यागेर व्रत बस्ने परम्परा रहेको बताइन्छ। धार्मिक मान्यताअनुसार भीमले यही व्रत पालना गरेपछि उनले वर्षभरिका २४ वटै एकादशी व्रत बराबरको पुण्य प्राप्त गरे।

मार्कण्डेय पुराण र विष्णु पुराणअनुसार एकादशीको दिन स्वयं भगवान विष्णुको स्वरूप मानिन्छ। यस दिन श्रद्धापूर्वक गरिने व्रत, पूजा र उपासनाले पाप नाश हुने तथा भगवान विष्णुको कृपा प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ।

निर्जला एकादशी व्रत पूरा गर्ने भक्तले भगवान विष्णुबाट सुख, समृद्धि, शान्ति र पापबाट क्षमाको आशीर्वाद प्राप्त गर्ने उल्लेख धार्मिक ग्रन्थहरूमा पाइन्छ। यो व्रतलाई वर्षभरिका सबै एकादशीको समान फल दिने मान्यताका कारण विशेष महत्वका साथ मनाइन्छ। विशेषगरी वैष्णव सम्प्रदायका भक्तहरूले यसलाई श्रद्धा र कठोर नियमका साथ पालन गर्ने गर्छन्।

धार्मिक विश्वासअनुसार निर्जला एकादशी व्रत गर्ने व्यक्तिले दीर्घायु र मोक्ष (मुक्ति) प्राप्त गर्ने अवसर पाउँछ। हिन्दू परम्परामा मृत्यु पछि यमराजका दूतले आत्मालाई लिएर गई व्यक्तिको कर्मको मूल्याङ्कन गर्ने वर्णन पाइन्छ। तर निर्जला एकादशीको विधिपूर्वक व्रत गर्ने व्यक्ति यमराजको न्यायबाट मुक्त भई भगवान विष्णुका दूतद्वारा विष्णुको निवास वैकुण्ठ धाम पुग्ने विश्वास गरिन्छ।

यसरी निर्जला एकादशी केवल उपवासको दिन मात्र नभई आत्मसंयम, भक्ति, आध्यात्मिक शुद्धता र भगवान विष्णुप्रतिको समर्पणको प्रतीकका रूपमा पनि लिइन्छ। भक्तहरूले यस दिन पूजा, ध्यान, दान तथा धार्मिक कार्य गरी पुण्य प्राप्त गर्ने विश्वास राख्छन्।

Facebook Comments Box