दरबार हत्याकाण्डको फाइल फेरि खुल्दै : २५ वर्ष पुरानो रहस्य, पुराना प्रतिवेदन र अझै अनुत्तरित प्रश्नमाथि पुनः अनुसन्धान

काठमाडौं । २०५८ साल जेठ १९ गते नेपालको इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो र रहस्यमय घटनामध्ये एक मानिएको नारायणहिटी दरबार हत्याकाण्डको फाइल पुनः खोल्ने तयारी भएको छ। गृह मन्त्रालयले घटनासम्बन्धी अनुसन्धान पुनः अघि बढाउने निर्णय गरेसँगै दुई दशकभन्दा बढी समयदेखि बहसमा रहेको उक्त घटनाबारे फेरि चर्चा चुलिएको छ।

सरकारले प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरो (सीआईबी) लाई थप सशक्त बनाएर अनुसन्धान अघि बढाउने तयारी गरेको जनाएको छ। यस क्रममा विगतमा बनेका प्रतिवेदन, उपलब्ध प्रमाण, अनुसन्धान सामग्री तथा घटनासँग जोडिएका पक्षहरूको पुनः अध्ययन गरिने बताइएको छ।

के थियो दरबार हत्याकाण्ड?

२०५८ साल जेठ १९ गते राति तत्कालीन नारायणहिटी राजदरबार परिसरमा भएको पारिवारिक जमघटका क्रममा गोलीकाण्ड भएको थियो। उक्त घटनामा तत्कालीन राजा वीरेन्द्र शाह, रानी ऐश्वर्य शाह, युवराज निराजन शाह, अधिराजकुमारी श्रुति शाहसहित राजपरिवारका १० सदस्यको मृत्यु भएको थियो।

घटनापछि गठन गरिएको उच्चस्तरीय छानबिन समितिले सार्वजनिक गरेको प्रतिवेदनले तत्कालीन युवराज दीपेन्द्र शाहलाई घटनाको जिम्मेवार ठहर गरेको थियो। समितिको निष्कर्षअनुसार दीपेन्द्रले परिवारका सदस्यहरूमाथि गोली चलाएको र त्यसपछि आफैंलाई गोली लागेको उल्लेख गरिएको थियो।

तर, उक्त निष्कर्षलाई धेरै नेपाली नागरिकले पूर्ण रूपमा स्वीकार गर्न सकेनन्। घटनाका विभिन्न पक्षमा प्रश्न उठ्दै आएका छन्।

पुनः अनुसन्धानमा के–के हेरिने?

१. पुराना प्रतिवेदनको पुनः अध्ययन

सरकारले विगतमा तयार भएका छानबिन प्रतिवेदन र अनुसन्धान सामग्रीलाई पुनः समीक्षा गर्ने तयारी गरेको छ। घटनासँग जोडिएका तथ्य, बयान र निष्कर्षलाई नयाँ दृष्टिकोणबाट अध्ययन गरिनेछ।

२. सीआईबीमार्फत अनुसन्धान

जटिल तथा पुराना घटनाको अनुसन्धानका लागि सीआईबीको प्राविधिक क्षमता प्रयोग गरिने बताइएको छ। उपलब्ध प्रमाण, दस्तावेज र घटनासँग जोडिएका विवरणको विश्लेषण गरिनेछ।

३. प्रत्यक्षदर्शी तथा सम्बन्धित व्यक्तिसँग बयान

घटनाका जीवित साक्षी, तत्कालीन सुरक्षा संयन्त्रमा रहेका व्यक्ति तथा सम्बन्धित पक्षहरूसँग पुनः जानकारी लिन सकिने सम्भावना छ।

अझै अनुत्तरित रहेका प्रश्नहरू

दरबार हत्याकाण्डपछि आधिकारिक निष्कर्ष सार्वजनिक भए पनि धेरै प्रश्नहरू अझै बहसको विषय बनेका छन्।

सुरक्षा संयन्त्र कसरी असफल भयो?

कडा सुरक्षा घेराभित्र रहेको राजदरबारमा यति ठूलो घटना कसरी भयो भन्ने प्रश्न अझै उठ्ने गरेको छ।

घटनाको वास्तविक कारण के थियो?

आधिकारिक प्रतिवेदनले दीपेन्द्रलाई जिम्मेवार ठहर गरे पनि घटनाको पछाडिको कारण र परिस्थितिबारे विभिन्न धारणा रहँदै आएका छन्।

अनुसन्धान प्रक्रिया पर्याप्त थियो कि थिएन?

घटनापछि भएको अनुसन्धानको प्रक्रिया, प्रमाण परीक्षण र निष्कर्षबारे पनि समय–समयमा प्रश्न उठ्दै आएका छन्। केही विश्लेषकहरूले थप वैज्ञानिक अध्ययन आवश्यक रहेको बताएका छन्।

षड्यन्त्रका विभिन्न चर्चा, तर प्रमाणको प्रश्न

दरबार हत्याकाण्डपछि विभिन्न किसिमका आशंका र सिद्धान्तहरू सार्वजनिक भए। तर तीमध्ये धेरै दाबीहरू पुष्टि गर्ने सार्वजनिक प्रमाण उपलब्ध छैनन्। आधिकारिक रूपमा भने छानबिन समितिको निष्कर्ष नै अहिलेसम्मको मुख्य निष्कर्ष मानिँदै आएको छ।

अब सरकारले अघि बढाउने भनिएको अनुसन्धानले पुराना प्रश्नहरूको नयाँ जवाफ दिन सक्छ कि सक्दैन भन्ने चासो बढेको छ। २५ वर्ष पुरानो घटनाको पुनः अनुसन्धान प्रमाण, तथ्य र विश्वसनीय निष्कर्षमा कत्तिको पुग्छ भन्ने विषय सबैभन्दा महत्वपूर्ण हुनेछ।

Facebook Comments Box