थाकेको तर नटुटेको पत्रकारिता

आफ्ना तमाम कमजोरीका बाबजुद पत्रकारिताको गरिमा अझै जीवित छ। यो थाकेको हुन सक्छ, तर यसको आयु समाप्त भएको छैन; यसको महत्त्व मरेको छैन। आज हरेक हातमा मोबाइल पुगेको छ, र जोकोहीले ‘भाइरल’ सामग्री उत्पादन गर्न सक्छ। तर, सबैले पत्रकारिता गर्न सक्दैनन्। सामाजिक सञ्जालले अभिव्यक्तिलाई सहज र सर्वसुलभ बनाएको छ, तर यसले पेशागत मापदण्ड, उत्तरदायित्व र विश्वसनीयताको विकल्प दिन सकेको छैन।

सामाजिक सञ्जालमा आउने सामग्रीले सूचना दिन सक्छ, मनोरञ्जन गर्न सक्छ, उत्तेजना वा अपमान सिर्जना गर्न सक्छ। त्यहाँ प्रशंसा पनि हुन्छ, चाकरी पनि—कहिले खुला, कहिले परिष्कृत रूपमा। तर पत्रकारिता यसभन्दा फरक, गम्भीर र जिम्मेवार अभ्यास हो। यसले प्रमाण खोज्छ, तथ्य पुष्टि गर्छ, अनुसन्धान गर्छ, जोखिम मोल्छ र सत्तालाई प्रश्न गर्छ। यी सबैका लागि समय, अनुशासन, साहस र दक्षताको संयोजन आवश्यक पर्छ—जुन ‘भाइरल’ संस्कृतिले प्रतिस्थापन गर्न सक्दैन।

समस्या त्यतिबेला गम्भीर बन्छ, जब हामी आफ्नै पेशामा औसत रहन्छौं, तर अरूबाट विश्वस्तरीय उत्कृष्टता अपेक्षा गर्छौं। निरन्तर आलोचना, खिसीट्युरी र नकारात्मकताबाट क्षणिक लोकप्रियता त पाउन सकिन्छ, तर यसले जिम्मेवार पत्रकारिता निर्माण गर्दैन। पत्रकारिता ‘हिरो’ बन्ने माध्यम होइन; यो सार्वजनिक विश्वास जोगाउने गम्भीर जिम्मेवारी हो।

अब प्रश्न उठ्छ—पत्रकारिताको भविष्य के हो? यदि पत्रकारितालाई केवल ठूला अखबार, टेलिभिजन स्टेशन र विज्ञापनमा आधारित परम्परागत संरचनासँग मात्र जोडेर बुझिन्छ भने, निस्सन्देह त्यो मोडेल संक्रमणमा छ। डिजिटल युगले त्यसलाई चुनौती दिएको छ, र यो संरचना क्रमशः रूपान्तरणको प्रक्रियामा छ।

तर, यदि पत्रकारितालाई सत्यको खोज, तथ्यको पुष्टि र सार्वजनिक उत्तरदायित्व वहन गर्ने प्रक्रियाका रूपमा बुझिन्छ भने—यसको आवश्यकता आज झन् बढेको छ। आज संसार सूचना–बाढीले भरिएको छ, तर स्पष्टताको अभाव छ। भ्रम, अफवाह र आधा–सत्यको भीडमा विश्वसनीय, प्रमाणित र सन्तुलित जानकारीको माग पहिलेभन्दा अझ तीव्र भएको छ।

त्यसैले, पत्रकारिता समाप्त हुँदैछ भन्ने निष्कर्ष हतारो हो। बरु, पत्रकारिता पुनःपरिभाषित हुँदैछ—पुराना ढाँचाबाट बाहिर निस्केर नयाँ माध्यम, नयाँ प्रविधि र नयाँ जिम्मेवारीसँग आफूलाई अनुकूल बनाउँदै। यो थाकेको छ, तर नटुटेको छ। किनकि सत्य खोज्ने आवश्यकता कहिल्यै समाप्त हुँदैन।

Facebook Comments Box