मधेस चुनावको केन्द्रमा : ३६ लाख मतदाता, ४० हजार सुरक्षा, ‘रेड अलर्ट’ अवस्था

जनकपुर/वीरगन्ज/राजविराज —
प्रतिनिधिसभा निर्वाचनको मिति नजिकिँदै जाँदा मधेस प्रदेश देशकै सबैभन्दा संवेदनशील चुनावी क्षेत्रका रूपमा उभिएको छ। फागुन २१ गते हुने मतदानलाई लक्षित गर्दै प्रदेशभर अभूतपूर्व सुरक्षा व्यवस्था गरिएको छ। ३६ लाखभन्दा बढी मतदाताको सुरक्षाका लागि ४० हजारभन्दा बढी सुरक्षाकर्मी परिचालन गरिएको छ, जुन आफैंमा ‘चुनावी रेड अलर्ट’ को संकेत हो।
राजनीतिक प्रतिस्पर्धा चर्किएको, प्रभावशाली नेताहरू आमनेसामने भएको, अघिल्ला निर्वाचनका तीतो अनुभव र खुला सीमाका कारण मधेस यसपटक राज्य संयन्त्रको विशेष निगरानीमा परेको छ। सुरक्षा निकायले यसलाई सामान्य चुनाव नभई सुरक्षा व्यवस्थापनको कडा परीक्षा का रूपमा लिएको छ।
आठ जिल्ला, तीन एसएसपी, विशेष सुरक्षा मोडेल
सुरक्षा अवस्थाको सूक्ष्म मूल्यांकन र कडा निगरानीका लागि नेपाल प्रहरीले तीन जना प्रहरी वरिष्ठ उपरीक्षक (एसएसपी) लाई विशेष जिम्मेवारीसहित मधेस पठाएको छ।
प्रदेश तालिम केन्द्र राजविराजका एसएसपी भीमबहादुर दाहालले सिरहा–सप्तरी, संघीय प्रहरी कार्यालय वीरगन्जका प्रमुख एसएसपी शान्तिराज कोइरालाले बारा–पर्सा–रौतहट र एसएसपी कमल थापाले धनुषा–महोत्तरी–सर्लाहीको सुरक्षा सम्हाल्नेछन्।
सुरक्षा विश्लेषकहरूका अनुसार यो व्यवस्था ‘विशेष निगरानी मोडेल’ हो, जसले मधेसलाई उच्च जोखिम क्षेत्रका रूपमा चिन्हित गरेको स्पष्ट देखिन्छ। सिरहा, सर्लाही, रौतहट र पर्सा विगतका झडप, बुथ कब्जा प्रयास र सीमावर्ती गतिविधिका कारण सधैं संवेदनशील सूचीमा रहँदै आएका जिल्ला हुन्।
आधाभन्दा बढी मतदानस्थल उच्च जोखिममा
मधेस प्रदेशका ३२ निर्वाचन क्षेत्रमा २ हजार १६० मतदानस्थल र ४ हजार ४७१ मतदान केन्द्र छन्। तीमध्ये १ हजार २३७ मतदानस्थल ‘अति संवेदनशील’ र ७६३ ‘संवेदनशील’ वर्गमा परेका छन्।
यसले प्रदेशमा मतदानस्थलको आधाभन्दा बढी हिस्सा उच्च जोखिममा रहेको संकेत गर्छ। यस्ता स्थानमा नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी र म्यादी प्रहरीको संयुक्त सुरक्षा रहनेछ। ड्रोन निगरानी, मोबाइल पेट्रोलिङ, सादा पोसाकका प्रहरी र सीमावर्ती क्षेत्रमा कडा चेकजाँचको तयारी गरिएको छ।
४० हजार सुरक्षाकर्मी : सामान्य तयारी होइन
मधेस प्रदेश प्रहरी कार्यालयका अनुसार निर्वाचन सुरक्षाका लागि १२ हजार ६९२ जना नेपाल प्रहरी र २८ हजार २९५ जना निर्वाचन प्रहरी परिचालन हुनेछन्। करिब ४१ हजार सुरक्षाकर्मी एउटै प्रदेशमा तैनाथ हुनु सामान्य विषय होइन।
एक सुरक्षा अधिकारी भन्छन्,
“यो केवल मतदानको दिनको सुरक्षा होइन, मतदानअघि र पछि सम्भावित अस्थिरता नियन्त्रण गर्ने समग्र रणनीति हो।”
किन मधेसमा चुनाव सधैं तनावपूर्ण?
विश्लेषकहरू भन्छन्, मधेस राजनीतिक रूपमा अत्यन्त प्रतिस्पर्धी क्षेत्र हो। साना–ठूला दल, क्षेत्रीय शक्ति र स्वतन्त्र उम्मेदवारबीच कडा टक्कर छ। दल परिवर्तन, जातीय–धार्मिक संवेदनशीलता, प्रभावशाली नेताहरूको भिडन्त र खुला सीमाले जोखिम थप बढाएको छ।
अघिल्ला चुनावमा भएका बुथ कब्जा, मतपेटिका तोडफोड, झडप र अवरोधका घटनाले यसपटक सुरक्षा संयन्त्रलाई झन् सतर्क बनाएको छ।
सीमा नाकामा कडाइ, साइबर निगरानी तीव्र
भारतसँग जोडिएको खुला सीमाका कारण बाह्य प्रभाव, अवैध आवतजावत र गैरकानुनी गतिविधिको जोखिम उच्च रहने आकलन गरिएको छ। त्यसैले सीमावर्ती नाकामा कडाइ गरिएको छ।
हतियार ओसारपसार, अवैध रकम प्रयोग र मतदातालाई प्रभावित पार्ने गतिविधिमाथि विशेष निगरानी गरिएको छ। सामाजिक सञ्जालमार्फत फैलिने अफवाह रोक्न साइबर निगरानीसमेत बढाइएको छ।
मतदाताको मनमा भरोसा कि डर?
कडा सुरक्षा व्यवस्थाले कतिपय मतदातामा भरोसा जगाएको छ भने केहीमा जिज्ञासा पनि बढाएको छ।
एक मतदाता भन्छन्,
“यति धेरै सुरक्षाकर्मी देख्दा चुनाव निकै संवेदनशील रहेछ भन्ने लाग्छ।”
तर सुरक्षा अधिकारीहरू स्पष्ट छन्—यो तयारी डरका लागि होइन, शान्तिपूर्ण मतदान सुनिश्चित गर्न हो।
मधेसमा चुनाव : लोकतन्त्रको अग्निपरीक्षा
फागुन २१ को मतदान मधेसका लागि केवल लोकतान्त्रिक उत्सव होइन, शान्ति र सुरक्षा व्यवस्थापनको अग्निपरीक्षा बन्ने देखिएको छ।
डिआइजी गोविन्द थपलिया स्वयं अहोरात्र फिल्डमा खटिँदै शान्ति सुरक्षाको नेतृत्व गरिरहेका छन्। राज्य संयन्त्रको दाबी छ—“कुनै पनि हालतमा मतदान बिथोलिन दिइने छैन।”