थाकेको पत्रकारिता, तर नटुटेको जिम्मेवारी

आफ्ना तमाम कमजोरीका बाबजुद पत्रकारिताको गरिमा अझै बाँकी छ। यो थाकेको हुन सक्छ, तर यसको आयु सकिएको छैन; यसको महत्त्व मरेको छैन। आज हरेक हातमा मोबाइल छ, र जोकोहीले ‘भाइरल’ सामग्री बनाउन सक्छ। तर, सबैले पत्रकारिता गर्न सक्दैनन्। सामाजिक सञ्जालले अभिव्यक्तिलाई सहज बनाएको छ, तर यसले पेशागत मापदण्ड र जिम्मेवारीको विकल्प दिन सकेको छैन।

सामाजिक सञ्जालमा आउने सामग्रीले जानकारी दिन सक्छ, मनोरञ्जन गर्न सक्छ, उत्तेजित वा अपमानित गर्न सक्छ। त्यहाँ प्रशंसा पनि हुन्छ, चाकरी पनि हुन्छ—कहिले खुला, कहिले परिष्कृत। तर, पत्रकारिता यसभन्दा भिन्न र गम्भीर अभ्यास हो। यसले प्रमाण खोज्छ, तथ्य पुष्टि गर्छ, अनुसन्धान गर्छ, जोखिम मोल्छ र शक्तिलाई प्रश्न गर्छ। यसका लागि समय, अनुशासन, साहस र योग्यताको संयोजन आवश्यक पर्छ—जुन ‘भाइरल’ संस्कृतिले प्रतिस्थापन गर्न सक्दैन।

समस्या त्यतिबेला गम्भीर बन्छ, जब हामी आफ्नै पेशामा औसत भएर अरूबाट विश्वस्तरीय उत्कृष्टता खोज्छौं। निरन्तर आलोचना, खिसीट्युरी र विश्वनिन्दाबाट क्षणिक लोकप्रियता त पाउन सकिन्छ, तर जिम्मेवार पत्रकारिता निर्माण गर्न सकिँदैन। पत्रकारिता ‘हिरो’ बन्ने माध्यम होइन, सार्वजनिक विश्वास जोगाउने जिम्मेवारी हो।

त्यसैले प्रश्न उठ्छ—पत्रकारिताको भविष्य के हो? यदि पत्रकारिता भन्नाले ठूला अखबार, टेलिभिजन स्टेसन, विज्ञापनमा आधारित संरचना मात्र बुझिन्छ भने, यसको परम्परागत मोडेल साँच्चै संक्रमणमा छ। डिजिटल युगले त्यसलाई चुनौती दिएको छ, र यो संरचना क्रमशः रूपान्तरणतर्फ अग्रसर छ।

तर, यदि पत्रकारिता भन्नाले सत्यको खोज, तथ्यको पुष्टि र सार्वजनिक उत्तरदायित्व वहन गर्ने प्रक्रिया बुझिन्छ भने—यसको आवश्यकता आज झन् बढेको छ। आज संसार सूचनाले भरिएको छ, तर स्पष्टताको अभाव छ। भ्रम, अफवाह र आधा–सत्यको भीडमा विश्वसनीय, प्रमाणित र सन्तुलित जानकारीको माग पहिलेभन्दा धेरै छ।

त्यसैले, पत्रकारिता समाप्त हुँदैछ भन्ने निष्कर्ष हतारो हो। बरु, यो पुनःपरिभाषित हुँदैछ—पुराना ढाँचाबाट बाहिर निस्केर नयाँ माध्यम, नयाँ विधि र नयाँ जिम्मेवारीसँग आफूलाई अनुकूल बनाउँदै। थाकेको छ, तर नटुटेको छ। किनकि, सत्य खोज्ने आवश्यकता कहिल्यै समाप्त हुँदैन।

Facebook Comments Box