जेन–जी आन्दोलनपछि ध्वस्त संरचनाबाट सुदृढ कमाण्डसम्म : प्रहरी संगठनका अब्बल कमाण्डर दानबहादुर कार्की

जेन–जी आन्दोलनपछि नेपाल प्रहरी केवल एउटा सुरक्षा निकाय मात्र रहेन, त्यो राज्यको स्थिरता, संविधानको रक्षा र लोकतान्त्रिक प्रक्रियाको मेरुदण्डको रूपमा पुनः परिभाषित भयो। आन्दोलनले उजागर गरेको असन्तुष्टि, संरचनागत कमजोरी र मनोबलको गिरावटबीच नेपाल प्रहरीलाई पुनः उभ्याउने जिम्मेवारी एक व्यक्तिको काँधमा आयो—महानिरीक्षक दानबहादुर कार्की।
कार्कीले जिम्मेवारी सम्हाल्दा प्रहरी संगठन केवल भौतिक रूपमा होइन, मनोवैज्ञानिक रूपमा पनि शिथिल थियो। तल्लो दर्जाका प्रहरीदेखि नेतृत्व तहसम्म अन्योल, भय र राजनीतिक दबाबको स्पष्ट छायाँ थियो। तर यिनै चुनौतीलाई अवसरमा बदल्ने नेतृत्व क्षमता उनले व्यवहारमै देखाए।
ध्वस्त मनोबलबाट आत्मविश्वाससम्म
कार्कीको नेतृत्वको सबैभन्दा ठूलो विशेषता भनेकै सानो दर्जाका प्रहरीप्रतिको दृष्टिकोण हो। उनले प्रहरीलाई आदेश पालना गर्ने मेसिन होइन, सम्मान, सुरक्षाबोध र संस्थागत न्याय चाहने मान्छेका रूपमा बुझ्ने प्रयास गरे।
त्यसैले आज धेरै तल्लो दर्जाका प्रहरीबीच कार्की ‘आईजीपी’ मात्र होइनन्—भगवानरूपी अभिभावकको छवि बनाएका छन्। मनोबल उच्च हुनुको अर्थ बन्दुक कडा हुनु होइन, आत्मविश्वास बलियो हुनु हो—र त्यो आत्मविश्वास उनले संगठनभरि फैलाएका छन्।

जेन–जी आन्दोलनपछि प्रहरी संरचनामाथि गम्भीर प्रश्न उठेका थिए—राजनीतिक हस्तक्षेप, आदेश–प्रतिआदेश, जवाफदेहिता र व्यावसायिकताको अभाव। कार्कीले सुधारलाई नारा होइन, कार्यसूची बनाए।
कमाण्ड चेन स्पष्ट पारियो, फिल्ड कमाण्डरलाई निर्णयको अधिकार दिइयो र प्रहरीलाई फेरि ‘कानूनको रक्षक’को भूमिकामा फर्काउने प्रयास भयो। यो पुनर्निर्माण भौतिक भन्दा बढी संस्थागत संस्कृतिको थियो।
राजनीतिक संक्रमणमा सर्वोच्च प्रहरी कमाण्डर
नेपाल अहिले राजनीतिक संक्रमणको संवेदनशील मोडमा छ। जेन–जी आन्दोलनपछि शिथिल बनेको राजनीति र आगामी फागुन २१ गते हुन लागेको प्रतिनिधि सभा निर्वाचन—यी दुवैको केन्द्रमा नेपाल प्रहरी छ।
यस्तो समयमा प्रहरी नेतृत्व कमजोर भयो भने लोकतन्त्र कमजोर हुन्छ। तर कार्कीले आफूलाई केवल सुरक्षा प्रमुख होइन, सर्वोच्च प्रहरी कमाण्डरको रूपमा स्थापित गरेका छन्—जहाँ निष्पक्षता, व्यावसायिकता र संवैधानिक दायित्व प्राथमिकतामा छन्।
राजनीतिक दबाब र आरोप–प्रत्यारोपको बीच पनि उनले प्रहरीलाई कुनै दलको होइन, संविधानको मातहत राख्ने स्पष्ट सन्देश दिएका छन्। यही कारणले आज निर्वाचन सुरक्षामा प्रहरीप्रति आम विश्वास बढ्दो छ।
इतिहासमा किन अब्बल कमाण्डर?
नेपाल प्रहरीको इतिहासमा धेरै आईजीपी आए–गए। तर कार्कीलाई अब्बल बनाउने कुरा पद होइन, समय र परिस्थितिको गहिरो समझ हो।
जुन बेला प्रहरीप्रति अविश्वास बढ्दो थियो, उनले विश्वास निर्माण गरे। जुन बेला मनोबल खस्किएको थियो, उनले आत्मसम्मान जगाए। र जुन बेला राजनीतिक संक्रमण अस्थिर थियो, उनले प्रहरीलाई स्थिरताको आधार बनाए।
यस अर्थमा, दानबहादुर कार्की केवल वर्तमानका आईजीपी होइनन्—नेपाल प्रहरी इतिहासमै एउटा निर्णायक कालखण्डका कमाण्डर हुन्।प्रहरी संगठन बलियो हुनु भनेको राज्य बलियो हुनु हो। र राज्य बलियो हुनु भनेको लोकतन्त्र सुरक्षित हुनु हो।
जेन–जी आन्दोलनपछि ध्वस्त जस्तो देखिएको प्रहरी संरचनालाई पुनः उभ्याउँदै, मनोबल उच्च पार्दै र राजनीतिक संक्रमणमा निष्पक्ष कमाण्ड सम्हाल्दै दानबहादुर कार्कीले एउटा कुरा प्रमाणित गरेका छन्—
सही समयमा सही नेतृत्व आए भने संस्था मात्र होइन, इतिहास नै मोडिन सक्छ।

Facebook Comments Box