काठमाडौँको फोहर संकट : समाधानभन्दा बढी दोहोरिँदै आएको वाचा र अविश्वास

काठमाडौं । काठमाडौँ उपत्यकाको फोहर व्यवस्थापन समस्या दशकौँदेखि जटिल राजनीतिक र सामाजिक घाउका रूपमा बल्झिँदै आएको छ। हरेक नयाँ नेतृत्वले समाधानको प्रतिबद्धता दोहोर्‍याए पनि वास्तविकता भने उस्तै रहँदै आएको छ—आन्दोलन, अवरोध र सडकमा थुप्रिने फोहरको पहाड।

धादिङ र नुवाकोटको सिमानामा अवस्थित बञ्चरेडाँडा ल्याण्डफिल साइट यस समस्याको केन्द्रबिन्दु बनेको छ। प्रभावित स्थानीयले वर्षेनि आन्दोलन चर्काउने र त्यसको प्रत्यक्ष असर काठमाडौँका सडकमा देखिने क्रम अब नियतिजस्तै भइसकेको छ। राजधानीको सरसफाइ प्रणाली स्थानीय असन्तुष्टि र सरकारी निष्क्रियताको चपेटामा बारम्बार पर्नु सामान्य दृश्यजस्तै बनेको छ।

यो संकट केवल प्राविधिक कमजोरीको परिणाम मात्र होइन। राज्यले आफ्नै नागरिकप्रति देखाएको दीर्घकालीन उपेक्षा र अधुरा प्रतिबद्धताहरूको परिणामका रूपमा पनि यसलाई हेरिन्छ। २०६२ सालमा धादिङको सिसडोलमा तीन वर्षका लागि अस्थायी रूपमा सुरु गरिएको फोहर व्यवस्थापन योजना १७ वर्षसम्म निरन्तर चलिरह्यो—जुन आफैँमा राज्य संयन्त्रको असफलताको प्रतीक बनेको छ।

सिसडोलमा थुप्रिएको विशाल फोहरको पहाडले दुर्गन्ध मात्र फैलाएन, स्थानीय वातावरणीय सन्तुलनलाई गम्भीर रूपमा क्षति पुर्‍यायो। त्यसपछि विकल्पका रूपमा सञ्चालनमा ल्याइएको बञ्चरेडाँडा पनि समाधानभन्दा बढी नयाँ विवादको केन्द्र बनेको छ। स्थानीय बासिन्दाहरूले आफ्ना मागहरू पूरा नभएको भन्दै निरन्तर अवरोध गर्दै आएका छन्।

सहरी विकास मन्त्रालय र काठमाडौँ महानगरपालिकाले स्थानीयसँग पटक–पटक सम्झौता गरेका छन्। उपलब्ध तथ्याङ्कअनुसार यस्ता सम्झौताहरूको संख्या १७७ पुगिसकेको छ। तर ती सम्झौताहरू कार्यान्वयन नहुँदा स्थानीय समुदायमा राज्यप्रति गहिरो अविश्वास र आक्रोश चुलिएको छ।

“हामीलाई सम्झौता होइन, समाधान चाहिएको छ,” स्थानीयको यो आवाजले सिंहदरबारदेखि बागदरबारसम्मको सत्ता संरचनालाई पटक–पटक झस्काइरहेको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार, दीर्घकालीन समाधानका लागि केवल ल्याण्डफिल साइटको व्यवस्थापन मात्र पर्याप्त हुँदैन। स्रोतमा नै फोहर वर्गीकरण, पुनःप्रयोग र पुनर्चक्रण प्रणालीको विकास, स्थानीयसँगको विश्वास पुनःस्थापना, र स्पष्ट तथा कार्यान्वयनयोग्य नीतिगत प्रतिबद्धता अपरिहार्य छन्।

अन्यथा, काठमाडौँको फोहर समस्या समाधानभन्दा बढी राजनीतिक भाषण र अपूरा वाचाहरूको चक्रमै अल्झिरहने देखिन्छ।

Facebook Comments Box