आईजीपी दानबहादुर कार्कीको ‘सुनौलो १०० दिन’ : रूपान्तरणतर्फ उन्मुख नेपाल प्रहरीको सशक्त आरम्भ

नेपाल प्रहरीका महानिरीक्षक दानबहादुर कार्कीले नेपालको ३३औँ प्रहरी महानिरीक्षकको जिम्मेवारी सम्हालेको पहिलो १०० दिनमै संगठनात्मक सुधार, सुशासन प्रवर्द्धन र प्रविधिमैत्री रूपान्तरणतर्फ उल्लेखनीय पहल गर्दै प्रभावशाली नेतृत्वको स्पष्ट छाप छोड्नुभएको छ। उहाँको नेतृत्वमा नेपाल प्रहरी उत्तरदायी, पारदर्शी, नागरिकमुखी र परिणाममुखी संरचनातर्फ दृढतापूर्वक अघि बढेको देखिन्छ।
वि.सं. २०८२ कार्तिक २७ देखि फागुन ८ सम्मको अवधिलाई संगठनभित्र नीतिगत स्पष्टता, अनुशासन सुदृढीकरण र प्रविधि–आधारित व्यवस्थापन प्रणालीको आधारशिला निर्माण भएको समयका रूपमा मूल्यांकन गरिएको छ।
नीतिगत स्पष्टता र परिणाममुखी कार्यसंस्कृति
महानिरीक्षक कार्कीले पदभार ग्रहणलगत्तै “कार्यसम्पादन मूल्यांकन मार्गदर्शन” लागू गर्दै जिल्ला प्रहरी कार्यालयहरूको मासिक कार्यसम्पादन मापन प्रणाली प्रारम्भ गर्नुभयो। यस कदमले कार्यसम्पादन–आधारित व्यवस्थापनलाई संस्थागत गर्दै उत्तरदायित्व र प्रतिस्पर्धात्मक पेशागत संस्कृतिलाई बलियो बनाएको छ।
सरुवा प्रक्रियामा पारदर्शिता कायम गर्दै दरबन्दीमा हाजिर भएपछि मात्र दर्ज्यानी चिह्न प्रदान गर्ने नीति लागू गरिनु अनुशासन सुदृढीकरणतर्फको महत्वपूर्ण निर्णय मानिएको छ। साथै, बाह्य प्रभावमा संलग्न हुने वा संगठनको व्यवसायिकतामा असर पार्ने गतिविधिलाई तीनपुस्ते रेकर्डमा अभिलेखीकरण गर्ने व्यवस्थाले आन्तरिक शुद्धीकरण अभियानलाई औपचारिकता दिएको छ।
तल्लो तहका प्रहरीको मनोबल उकास्ने पहल
प्रहरी कार्यालय सहयोगीदेखि प्रहरी वरिष्ठ नायब निरीक्षकसम्मका कर्मचारीका लागि “आकस्मिक सहुलियत कर्जा” अनलाइन प्रणालीमार्फत सञ्चालनमा ल्याइएको छ। राशन स्केलमा देखिएको असमानता हटाई थप तीन प्रकारका सामग्री समावेश गरिनुले तल्लो तहमा कार्यरत प्रहरीको मनोबल र आत्मसम्मान अभिवृद्धि भएको देखिन्छ।
यी कदमहरूले नेतृत्वको संवेदनशीलता र संगठनको आधार तहप्रतिको प्रतिबद्धता स्पष्ट पारेका छन्।प्रविधिमैत्री रूपान्तरण : AI र डिजिटल प्रहरी सेवा
प्रहरी प्रधान कार्यालयमा Artificial Intelligence and Advanced Analytics Cell (AI-AAC) स्थापना गरिनु संगठनलाई डेटा–आधारित विश्लेषण र रणनीतिक निर्णय प्रक्रियातर्फ अग्रसर गराउने दूरदर्शी कदम हो। देशभर FIX, PTZ र ANPR प्रविधिसहित ४५६ वटा CCTV जडान गरिनुले अपराध नियन्त्रणमा प्रविधिको प्रभावकारी उपयोग सुनिश्चित गरेको छ।
ट्राफिक प्रहरीको वेबसाइटमार्फत “Lost Vehicle Record System” सञ्चालनमा आएपछि सेवाग्राहीले अनलाइनमार्फत निवेदन दिन र सवारी सम्बन्धी विवरण प्राप्त गर्न सक्ने व्यवस्था मिलाइएको छ। हराएका व्यक्ति तथा पहिचान नखुलेका शवको विवरण सार्वजनिक पहुँचमा ल्याइनुले पारदर्शिता र नागरिकमैत्री सेवा प्रवाहलाई थप सुदृढ बनाएको छ।
अपराध नियन्त्रणमा कडाइ र उल्लेखनीय उपलब्धि
१०० दिनको अवधिमा जघन्य अपराध अनुसन्धानमा करिब शतप्रतिशत सफलता प्राप्त भएको दाबी गरिएको छ। कर्तव्य ज्यान, जबरजस्ती करणी, लागूऔषध, अवैध हतियार तथा आर्थिक अपराध नियन्त्रणमा उल्लेखनीय उपलब्धि हासिल भएको छ।
फैसला कार्यान्वयनअन्तर्गत ५७८१ फरार प्रतिवादी पक्राउ परेका छन् भने ठूलो परिमाणमा लागूऔषध, अवैध हतियार तथा स्रोत नखुलेको रकम बरामद गरिएको छ। करिब ५९ करोड रुपैयाँ बराबरका अवैध सामग्री नियन्त्रण गरिनुले राजस्व चुहावट नियन्त्रणमा महत्वपूर्ण योगदान पुगेको छ।
मानवीय संवेदनशीलता र समुदायसँग सहकार्य
चार हजारभन्दा बढी हराएका व्यक्तिलाई परिवारको जिम्मा लगाउनु मानवीय प्रहरी सेवाको उदाहरणीय अभ्यास हो। सामुदायिक प्रहरी साझेदारीअन्तर्गत २७ हजारभन्दा बढी कार्यक्रम सञ्चालन भई १२ लाखभन्दा बढी नागरिक लाभान्वित भएका छन्।
डोल्पामा बिरामी परेका प्रहरीको उद्धारका लागि नेपाली सेनाको हेलिकप्टर प्रयोग गरिनुले सुरक्षा निकायबीचको सहकार्यको सशक्त उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ।
मोरङ, बारा लगायतका जिल्लामा विपन्न समुदायलाई सहयोग, वीरगञ्जस्थित मानवसेवा आश्रममा खाद्यान्न सहयोग तथा विभिन्न सामाजिक उत्तरदायित्व कार्यक्रमले प्रहरीको मानवीय अनुहारलाई थप उजागर गरेको छ।
संरचना विस्तार र स्रोत सुदृढीकरण
देशभर १२ प्रहरी कार्यालयका लागि जग्गा प्राप्ति, ७ प्रहरी युनिट भवन उद्घाटन तथा २४० सवारी साधन वितरण गरिनुले संगठनात्मक क्षमता अभिवृद्धिमा टेवा पुर्‍याएको छ। सातै प्रदेशमा सुरक्षा गोष्ठी आयोजना गरिनुले समन्वय र रणनीतिक तयारीलाई मजबुत बनाएको छ।
राष्ट्रिय सुरक्षा र निर्वाचन तयारी
आगामी प्रतिनिधि सभा निर्वाचनलाई शान्तिपूर्ण, निष्पक्ष र भयरहित वातावरणमा सम्पन्न गराउन विस्तृत सुरक्षा योजना तर्जुमा गरिएको छ। सामाजिक सञ्जालमार्फत धम्की दिने व्यक्तिलाई विदेशबाट पक्राउ गरी नेपाल ल्याउने कार्यले अन्तरदेशीय अनुसन्धान क्षमताको सशक्त सन्देश दिएको छ।
रूपान्तरणको सशक्त आधार
महानिरीक्षक दानबहादुर कार्कीको ‘सुनौलो १०० दिन’ केवल समयको गणना नभई संस्थागत रूपान्तरणको स्पष्ट संकेत बनेको छ। सुशासन, अनुशासन, प्रविधि–उन्मुखता र नागरिकमैत्री सेवा प्रवाहलाई सन्तुलित रूपमा अघि बढाउने उहाँको नेतृत्वशैलीले प्रहरी संगठनभित्र विश्वास र पेशागत आत्मविश्वास दुवै सुदृढ पारेको छ।
अबको चुनौती यी प्रारम्भिक सुधारलाई दीर्घकालीन संरचनागत परिवर्तनमा रूपान्तरण गर्नु हो। तर, पहिलो १०० दिनले भने निश्चय नै संगठनलाई विश्वसनीय, सक्षम र आधुनिक सुरक्षासंस्थातर्फ उन्मुख गराउने बलियो आधार तयार गरेको छ।