दलाई लामाको उत्तराधिकारीलाई लिएर चीन–तिब्बती समुदायबीच शक्ति संघर्ष तीव्र

काठमाडौं । तिब्बती बौद्ध धर्मगुरु तथा १४औँ दलाई लामा तेन्जिन ग्यात्सो ९१ वर्षको उमेरमा स्वास्थ्य समस्यासँग जुधिरहेका बेला उनको उत्तराधिकारी चयनको विषयलाई लिएर चीन र निर्वासित तिब्बती समुदायबीच नयाँ शक्ति संघर्ष सुरु भएको छ।

हालै भारतको नयाँ दिल्लीस्थित अपोलो अस्पतालमा दलाई लामाको बायाँ घुँडाको सफल शल्यक्रिया गरिएको छ। स्वास्थ्यमा सुधार आए पनि उनको बढ्दो उमेरसँगै उत्तराधिकारीको विषय अन्तर्राष्ट्रिय चासोको केन्द्र बनेको छ।

चीनले दलाई लामाको पुनर्जन्मसमेत बेइजिङको स्वीकृतिबाट मात्रै मान्य हुने दाबी गर्दै आएको छ। यसअघि सन् १९९५ मा दलाई लामाले चयन गरेका पान्चेन लामालाई बेपत्ता बनाइ चीनले आफ्नै पक्षका व्यक्तिलाई नियुक्त गरेको थियो। यसै आधारमा चीनले अर्को दलाई लामा पनि आफ्नै नियन्त्रणमा चयन गर्न खोजिरहेको विश्लेषण गरिएको छ।

यता दलाई लामाले भने आफ्नो उत्तराधिकारी स्वतन्त्र देशमा जन्मिने संकेत दिँदै गादेन फोद्राङ ट्रस्टलाई मात्रै पुनर्जन्म पहिचान गर्ने अधिकार रहेको स्पष्ट पारिसकेका छन्। उनले भविष्यमा महिला दलाई लामा पनि हुन सक्ने सम्भावना खुला रहेको बताएका छन्।

विश्लेषकहरूका अनुसार भविष्यमा चीनले समर्थन गरेको एक दलाई लामा र निर्वासित तिब्बती समुदायले मान्यता दिएको अर्को दलाई लामा देखिने सम्भावना रहेको छ। यस्तो अवस्था सिर्जना भए तिब्बती आन्दोलन, बौद्ध धर्मको नेतृत्व तथा अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिमा दीर्घकालीन प्रभाव पर्न सक्ने आकलन गरिएको छ।

निर्वासित तिब्बती सरकार (CTA) ले दलाई लामापछिको सम्भावित परिस्थितिलाई ध्यानमा राख्दै लोकतान्त्रिक मुलुकसँग सम्बन्ध विस्तार, भाषा–संस्कृति संरक्षण र नयाँ पुस्तालाई नेतृत्वका लागि तयार पार्ने अभियान तीव्र बनाएको जनाएको छ।

यसैबीच चीनले तिब्बतसँगै नेपाल, श्रीलंका, म्यानमारलगायत बौद्ध धर्मावलम्बी मुलुकहरूमा धार्मिक सम्पदा र पूर्वाधारमा लगानी बढाउँदै आफ्नो प्रभाव विस्तार गरिरहेको विश्लेषण गरिएको छ।

अमेरिका, बेलायत, क्यानडा तथा युरोपेली मुलुकहरूले दलाई लामाको उत्तराधिकारी चयनलाई धार्मिक स्वतन्त्रताको विषय मानेका छन् भने चीनले यसलाई आफ्नो आन्तरिक मामिला भएको बताउँदै आएको छ। विशेषज्ञहरूका अनुसार दलाई लामापछिको उत्तराधिकार विवादले तिब्बतको भविष्य, बौद्ध धर्मको नेतृत्व र चीन–पश्चिम सम्बन्धमा दीर्घकालीन प्रभाव पार्ने सम्भावना छ।

Facebook Comments Box