चीनले बनायो विश्वकै ठूलो सुपरकन्डक्टिङ चुम्बक, आणविक फ्युजन प्रविधिमा नयाँ उपलब्धि

बेइजिङ — चीनले व्यावसायिक आणविक फ्युजन प्रविधितर्फ महत्वपूर्ण प्रगति गरेको दाबी गरेको छ। चिनियाँ समाचार संस्था सिन्ह्वाका अनुसार चीनले आफ्नो नयाँ पुस्ताको ‘आर्टिफिसियल सन’ परियोजनाका लागि विश्वकै सबैभन्दा ठूलो ५८२ टन तौलको सुपरकन्डक्टिङ टोरोइडल–फिल्ड चुम्बक निर्माण गरी सफल परीक्षण गरेको छ।

करिब २१ मिटर लामो उक्त चुम्बक चीनको बर्निङ प्लाज्मा एक्सपेरिमेन्टल सुपरकन्डक्टिङ टोकामाक (BEST) रिएक्टरका लागि तयार गरिएको हो। यसलाई चीनको विज्ञान प्रतिष्ठानअन्तर्गत रहेको इन्स्टिच्युट अफ प्लाज्मा फिजिक्स (ASIPP) ले विकास गरेको हो।

यो चुम्बकको मुख्य उद्देश्य १० करोड डिग्री सेल्सियसभन्दा बढी तापक्रममा रहेको हाइड्रोजन प्लाज्मालाई शक्तिशाली चुम्बकीय क्षेत्रमा स्थिर राख्नु हो। उक्त तापक्रम सूर्यको केन्द्रभागको तापक्रमभन्दा झण्डै छ गुणा बढी रहेको बताइन्छ। यति उच्च तापक्रममा कुनै पनि भौतिक पदार्थले प्लाज्मालाई प्रत्यक्ष रूपमा थाम्न नसक्ने भएकाले सुपरकन्डक्टिङ चुम्बक प्रयोग गरिन्छ।

चिनियाँ अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार यो चुम्बक फ्रान्समा निर्माण भइरहेको अन्तर्राष्ट्रिय ITER परियोजनामा प्रयोग हुने समान चुम्बकभन्दा करिब १.३ गुणा ठूलो छ। यसमा तीन गुणा बढी चुम्बकीय ऊर्जा सञ्चित गर्ने क्षमता रहेको बताइएको छ, जसले प्लाज्मा नियन्त्रणलाई थप प्रभावकारी बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।

यस चुम्बकको विकासमा करिब छ वर्ष लागेको चीनले जनाएको छ। यस अवधिमा सुपरकन्डक्टिङ प्रविधि, क्रायोजेनिक प्रणाली, संरचनात्मक इन्जिनियरिङ र सुरक्षा प्रविधिमा सुधार गरिएको तथा दर्जनौँ पेटेन्ट र औद्योगिक मापदण्ड विकास भएको दाबी गरिएको छ।

यसअघि चीनको EAST (Experimental Advanced Superconducting Tokamak) अर्थात् ‘आर्टिफिसियल सन’ परियोजनाले उच्च तापक्रममा प्लाज्मालाई लामो समय स्थिर राख्ने विभिन्न कीर्तिमान कायम गरिसकेको छ। नयाँ BEST रिएक्टर भने प्रयोगशाला परीक्षणभन्दा अगाडि बढेर दीर्घकालीन फ्युजन प्रतिक्रिया सञ्चालन गरी विद्युत् उत्पादनको सम्भावना देखाउने उद्देश्यले निर्माण भइरहेको छ।

चीनले सन् २०२७ सम्म BEST रिएक्टर निर्माण सम्पन्न गर्ने र सन् २०३० आसपास नियन्त्रित आणविक फ्युजनबाट विद्युत् उत्पादन प्रदर्शन गर्ने लक्ष्य राखेको छ।

आणविक फ्युजनलाई भविष्यको स्वच्छ ऊर्जाको सम्भावित स्रोतका रूपमा हेरिन्छ। परम्परागत आणविक विखण्डन (Fission) भन्दा फरक, फ्युजन प्रक्रियामा हल्का हाइड्रोजन परमाणुहरू आपसमा गाभिएर ठूलो मात्रामा ऊर्जा उत्पादन हुन्छ। यस प्रक्रियाबाट हरितगृह ग्यास उत्सर्जन नहुने र रेडियोधर्मी फोहोर पनि तुलनात्मक रूपमा कम उत्पादन हुने भएकाले यसलाई ऊर्जा संकट समाधान गर्ने सम्भावित प्रविधिका रूपमा लिइन्छ।

Facebook Comments Box