पशुपतिनाथको उत्पत्ति र धार्मिक महत्त्व

१. उत्पत्ति (इतिहास र किंवदन्ती)

पशुपतिनाथ मन्दिरको उत्पत्तिबारे विभिन्न किंवदन्ती र धार्मिक कथा पाइन्छन्।

(क) भगवान शिव गाईको रूपमा
एक पौराणिक कथाअनुसार, भगवान शिव र माता पार्वती कैलाश पर्वत छोडेर रमणीय स्थल खोज्दै आएको बेला उनीहरू अहिलेको पशुपतिनाथ क्षेत्र (बागमती किनार) मा आइपुगे। यहाँको प्राकृतिक सौन्दर्य मन परेर शिव गाईको रूप (गोरु) मा लुक्नुभयो। केही समयपछि गोपाल (गाईपालक) हरूले गाईहरूको थुनबाट दूध आफैँ बग्न थालेको देखे। जब उनीहरूले जमिन खने, त्यहाँ भगवान शिवको लिङ्ग प्रकट भयो। त्यसपछि नै यस स्थानलाई “पशुपतिनाथ” भनिन थालियो।

(ख) देवता र असुरबीचको संघर्ष
अर्को किंवदन्तीअनुसार, एकपटक देवता र असुरबीच महायुद्ध भयो। युद्धमा पराजित भएपछि देवताहरूले भगवान शिवको शरण लिए। शिवले पशुपतिनाथको रूपमा प्रकट भई देवताहरूलाई आश्रय दिए र तिनको रक्षा गरे।

२. धार्मिक महत्त्व

पशुपतिनाथ हिन्दू धर्मावलम्बीहरूका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण तीर्थस्थल हो।

(क) भगवान शिवको प्रमुख तीर्थस्थल
यो मन्दिर भगवान शिव (पशुपति) लाई समर्पित नेपालकै सबैभन्दा पुरानो र पवित्र स्थल मानिन्छ। नेपाल तथा भारतका लाखौँ भक्तजनहरू महाशिवरात्रि, तीज, हरितालिका, र बालाचतुर्दशी जस्ता पर्वहरूमा यहाँ दर्शन गर्न आउँछन्।

(ख) चार धाम र ज्योतिर्लिङ्गसँग सम्बन्ध
पशुपतिनाथ मन्दिरलाई हिन्दू धर्मका चार प्रमुख धामहरूमध्ये एक मानिन्छ। साथै, यो भगवान शिवका १२ ज्योतिर्लिङ्गहरूसँग सम्बन्धित रहेको मानिन्छ।

(ग) मृत्युपछि मुक्ति प्राप्त हुने विश्वास
पशुपतिनाथ क्षेत्रमा अन्त्येष्टि गर्नाले मृत आत्माहरूले मोक्ष प्राप्त गर्ने विश्वास गरिन्छ। यस कारण बागमती किनारमा दाहसंस्कार गर्ने चलन छ।

(घ) नेपालका संरक्षक देवता
नेपालका राजा तथा प्रजाहरूले पशुपतिनाथलाई राष्ट्रको संरक्षक देवता मानेका छन्। हरेक वर्ष नेपाल सरकारका तर्फबाट विशेष पूजा एवं भोग अर्पण गरिन्छ।

३. वास्तुकला र विशेषता

मन्दिरको बनावट: नेपाली शिखर शैलीमा बनेको चारतले मन्दिर सुनले छापिएको छ।
मुख्य मूर्ति: चारमुखे शिवलिङ्ग रहेको छ, जसलाई चार दिशाबाट पूजा गर्न सकिन्छ।
पशुपति क्षेत्र: गौरीघाट, गुह्येश्वरी मन्दिर, आर्यघाट, मृगस्थली आदि यस क्षेत्रका प्रमुख स्थल हुन्।

निष्कर्ष

पशुपतिनाथ मन्दिर धार्मिक, ऐतिहासिक, र सांस्कृतिक रूपमा अति महत्वपूर्ण स्थल हो। हिन्दू धर्मअनुसार यो शिवभक्तहरूको लागि मोक्ष प्राप्त गर्ने महत्वपूर्ण स्थल मानिन्छ। नेपाल र विश्वभरका श्रद्धालुहरू यहाँ दर्शन गर्न आउने गर्छन्।

Facebook Comments Box